Den britiske fregatten "Tartar" var med på blokaden av Norge i ufredsåra 1807-1814. Her er krigsskipet i kamp med "bergenske" kanonbåtar utanfor krutverket på Alvøen ved Bergen i 1808.
Datering
Ukjend.
Fotograf
Målar: Ukjend.
Eigar
I Libæk, Ivar og Stenersen, Øivind: Norges Historie fra istid til oljealder. Oslo 1995.

Bautastein over falne i sjøslag ved Alvøen 1808

Ved Korskyrkja i Bergen står ein bautastein over fem marinegastar som fall i kamp mot eit engelsk krigsskip i 1808. To var sogningar. Minnesteinen vart avduka 16. mai 1893.

Trefninga ved Alvøen

I midten av mai 1808 kom den engelske fregatten "Tartar" inn mot Bergen. Skipet hadde 40 kanonar og stort mannskap. Det bergenske sjøforsvaret sende ut fire kanonjollar og ein sjalupp for å gå til åtak. I trefninga ved Alvøen den 16. mai beit den norske styrken så godt frå seg at fregatten fann det tryggast å trekkja seg unna.

 

Image
Framsida av minnesteinen med innskrift og våpensymbol. Utananom namna og symbolet krosslagde handvåpen nederst, står det: STENEN * SATTE * VAABENBRØDRE * TIL MINDE * OM (namna) FALDNE * I KAMPEN * VED * ALVØEN * 16. MAI 1808På baksida står: FOR KJÆMPER DER * MED SEIR GIK HJEM * BLEV STENEN SAT * AF NORSKE MÆND
Datering
2001.
Fotograf
Gunnar Ellingsen.
Eigar
Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane.

Bautastein over fem menn

Under kampane miste fem mann livet. Dei blei gravlagde på kyrkjegarden ved Korskyrkja. Den 16. mai 1893 vart det under stor høgtid avduka ein bautastein på grava deira. På framsida står fylgjande namn:
JENS HANSEN * :KJØBENHAVN: * TORBJØRN KNUDSEN * :SOGN: * GUTTORM HAUGLAND * :VAAG: * JOHAN BEUM * :LEIRDAL: * LARS ANDERSEN * :DROTNINGEVIK:

Feil i innskrifta

Kort tid etter at steinen var reist, blei det gjennom bergensavisene påvist at Guttorm Haugland ikkje var frå Wang, men frå Waag nær Bergen, og innskrifta blei retta. Seinare oppdaga major Per Tang ein feil til. Johan Beum var slett ikkje frå Lærdal, men frå Hafslo. Den feilen blei aldri retta. Det står framleis at Johan Beum var frå "LEIRDAL."

 

Image
Utsnitt av namnefeltet som viser namna til marinegastane frå Sogn: TORBJØRN KNUDSEN * SOGN * (og) JOHAN BEUM * LEIRDAL
Datering
2001.
Fotograf
Gunnar Ellingsen.
Eigar
Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane.

Sogningane

Det lukkast ikkje Per Tang å finna ut noko nærare om kvar Torbjørn Knudsen kom frå i Sogn. Derimot fann han ein god del opplysningar om Johan Beum.

Johan Larsen Beum var fødd på plassen Krabbehaugen under Beheim i Hafslo og døypt med namnet Joen i Hafslo kyrkje 24. september 1781. Foreldra var husmann Lars Johansen Krabbehaugen og Ingebor Paulsdotter. Lars døydde våren 1783 og etterlet seg kone og 6 born. Ein veit ikkje noko sikkert om korleis det bar til at Jon (Johan) blei "marinegast" i den bergenske "sjødefensjonen" (sjøforsvaret), men mest truleg verva han seg.

Blokade og uår

Danmark/Noreg heldt seg lenge nøytralt i Napoleonskrigane, men kom i 1807 med i Napoleon-alliansen. Landet kom straks i krig med England og frå mars 1808 også med Sverige. Krigstilstandet med England ga seg utslag i sjøblokade, - "engelske krydsere stengte hver havn". Landet fekk ikkje inn nødvendige kvanta korn, og attåt var både 1807 og 1808 fæle uår. Ibsen har i diktet "Terje Vigen" skildra lagnaden til ein familie desse ekstremt harde åra.

 

Image
Minnesteinen over dei fem som fall i sjøslaget ved Alvøen året 1808 står ved Korskyrkja i Bergen. Dei blei gravlagde på kyrkjegarden ved kyrkja. Kyrkjegarden blei nedlagd i 1874. Steinen er av lys granitt, 80 x 28 cm i firkant nede, kring fire meter høg og fundamentert i ein natursteinfot. Minnestøtta er omgjeven av seks stolpar forma som kanonløp med kjettinglekkjer mellom.
Datering
2001.
Fotograf
Gunnar Ellingsen.
Eigar
Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane.
  • Tang Per: Sogninger faldne i kampen ved Alvøen 16. mai 1808. I Tidsskrift utgitt av Historielaget for Sogn. Nr. 1. Bergen 1910.
  • Vårt folks historie. Bind 5. Oslo 1963.